Son dövrlər Yaxın Şərqdə, xüsusilə Hörmüz boğazı ətrafında artan gərginlik fonunda enerji təhlükəsizliyi və alternativ marşrutlar məsələsi yenidən beynəlxalq gündəmin əsas mövzularından birinə çevrilib.
Milli Məclisin deputatı Sadiq Qurbanov Hafta.az-a müsahibəsində Azərbaycanın enerji siyasəti, tranzit imkanları və regional geosiyasi rolu ilə bağlı fikirlərini bölüşüb.
– Prezident İlham Əliyevin Azərbaycanın enerji marşrutları ilə bağlı verdiyi mesajları necə qiymətləndirirsiniz?
– Bu açıqlama Azərbaycanın qlobal böhranlardan asılı olmayan, müstəqil və dayanıqlı bir enerji arxitekturası qurduğunu sübut edir. Ölkəmiz regional münaqişə zonalarından və Hörmüz boğazı kimi riskli dəniz keçidlərindən kənarda qalan xüsusi ixrac marşrutları (Bakı-Tbilisi-Ceyhan, Cənub Qaz Dəhlizi) yaradıb. Dövlət başçısının mövqeyi göstərir ki, Azərbaycanın enerji strategiyası qısamüddətli maraqlara deyil, regional riskləri onilliklər öncə hesablayan uzaqgörən bir modelə əsaslanır.
– Azərbaycanın enerji marşrutlarının şaxələndirilməsi ölkəyə hansı üstünlükləri qazandırır?
– Bu şaxələndirmə Azərbaycana tam geosiyasi sərbəstlik və iqtisadi təhlükəsizlik qazandırır. Dünya bazarlarında neft və qaz nəqli tərəddüdlərlə üzləşdiyi bir vaxtda, Azərbaycan fərqli coğrafi istiqamətlərə çıxış imkanları sayəsində öz ixracatını kəsintisiz davam etdirir. Bu diversifikasiya ölkəmizi xarici təzyiqlərdən və tranzit risklərindən qoruyaraq, onu regional proseslərdə passiv tərəf deyil, proseslərə təsir edən güclü bir aktora çevirir.
– Hörmüz boğazında yaranan gərginlik Azərbaycanın beynəlxalq əhəmiyyətinə necə təsir edir?
– Hörmüz boğazındakı gərginlik qlobal bazarlarda tədarük qorxusu yaradır və alternativ axtarışlarını sürətləndirir. Belə bir şəraitdə Azərbaycan regional münaqişələrdən təsirlənməyən, öhdəliklərinə sadiq və proqnozlaşdırıla bilən bir tərəfdaş kimi ön plana çıxır. Bu vəziyyət xüsusilə enerji təhlükəsizliyini sığortalamağa çalışan Avropa ölkələri üçün Azərbaycanın strateji əhəmiyyətini daha da artırır.
– Azərbaycanın regional əməkdaşlıq modeli haqqında nə deyə bilərsiniz?
– Azərbaycanın modeli regional əməkdaşlığa və balanslaşdırılmış maraqlara əsaslanan uğurlu bir nümunədir. Bakı xarici siyasətdə qarşıdurma deyil, Şərq-Qərb və Şimal-Cənub dəhlizləri vasitəsilə qonşu dövlətləri ortaq iqtisadi maraqlarda birləşdirən inteqrasiya mühiti yaradıb. Bu yanaşma, coğrafi mövqedən geosiyasi rəqabət üçün deyil, regional sabitlik və regional ticarət üçün necə istifadə edilməli olduğunu göstərən universal bir modeldir.
– Mövcud qlobal proseslər fonunda Azərbaycanın enerji diplomatiyasının gələcəyini necə görürsünüz?
– Mövcud qlobal risklər fonunda Azərbaycan artıq sadəcə xammal ixrac edən ölkə statusundan çıxaraq, qlobal enerji xəritəsini formalaşdıran və Avropanın enerji təhlükəsizliyinin əsas qarantlarından birinə çevrilən strateji oyunçu statusuna yüksəlib. Yaşıl enerji təşəbbüsləri, beynəlxalq logistik qovşaq statusunun möhkəmlənməsi və böhranlar zamanı nümayiş etdirilən dayanıqlıq Azərbaycanın enerji diplomatiyasını daha üst, qlobal bir mərhələyə daşıyıb.
